هرجول ( horjul ) ا . ع . مردم دراز قامت . و شتر آگنده گوشت فربه . ج : هراجيل . هرج و مرج ( harjo - marj ) ا . پ . مأخوذ از تازى - آشفتگى و درهم آميختگى كارها و بىقانونى و بىحكومتى و عدم قانون و خودسرى مردمان . هرچ ( harc ) پ . گاه در شعر بمعنى هرچه استعمال مىشود . هر چند ( har - cand ) پ . كلمهء علاقه و شرط بمعنى هر قدر و هر مقدار و هر اندازه و اگرچه و هر چه . و هر چند كه : اگر چه كه . و هر چند بيشتر : هر چه بيشتر و هر قدر بيشتر و باندازه‌اى كه ممكن است بيشتر و افزون‌تر . و هر چند زودتر : هر چه زودتر و باندازه‌اى كه ممكن است زودتر . هر چه ( har - ce ) پ . كلمهء شرط و علاقه بمعنى هر اندازه و هر قدر و هر چيز . و هر چه باداباد : يعنى هر چيز شدنى مىشود . و هر چه زودتر : باندازه‌اى كه ممكن است زودتر . هر حال ( har - h l ) پ . كلمه‌ايست كه در اختصار كلام استعمال كنند مانند بهر وجه و بهر صورت . هرد ( hard ) م . ع . فتنه و آشوب . يق : وقعوا فى هرد اى فى هرج . هرد ( hard ) م . ع . هرد اللحم هردا ( از باب ضرب ) : نيك پخت گوشت را . و هرد الشئ : پاره پاره كرد آن چيز را . و هرد الثوب : شكافت و دريد جامه را . و هرد فى عرضه : طعن كرد در ناموس آن . و هرد الشئ : دست يافت بر آن چيز . و نيز هرد الشئ : شكافت آن چيز را جهة تباه كردن . هرد ( herd ) ا . ع . شترمرغ . و مرد بىوقار و بىاعتبار . هرد ( hord ) ا . ع . زعفران . و گل سرخ . و بيخ درختى كه بدان رنك كنند . هرد ( harad ) م . ع . هرد اللحم هردا ( از باب سمع ) : پخته شد گوشت و مهرا گرديد . هرد ( harad ) ا . پ . زردچوبه . هرد ( hared ) ص . ع . گوشت نيك پخته مهرا شده . هرداء ( herd ' ) ا . ع . يك قسم گياهى . هردان ( hord n ) ا . ع . نام جايى . و نام شخصى . هردبة ( hardabat ) م . ع . هردب هردبة : با سنگينى و گرانبارى دويد . هردبة ( herdabbat ) ا . ع . گنده پير و عجوز و زن كلانسال . و مرد ترسوى كلان شكم . هردجة ( hardajat ) ا . ع . سرعت رفتار . هردشة ( herdecat ) ا . ع . كلانسال از زن و ماده شتر و گوسپند . هر دل ( hardal ) ا . پ . آلوى سياه كوچك . و دانهء سياه كه در ميان گندم مىباشد . هر دل عزيز ( har - del - 'aziz ) ص . پ . محبوب همه مردمان و محبوب عامهء مردم . هردفور ( hardafur ) و هردقور ( hardaqur ) ا . پ . نام جزيره‌اى در درياى هند . هردم ( har - dam ) م ف . پ . هر لحظه و هر ساعت . هردم خيال ( har - dam - xay l ) ص . پ . نااستوار و بىقرار و بىثبات و مردد . هردم خيالى ( hardam - xay li ) ا . پ . نااستوارى و بىثباتى و ترديد . هر دو ( har - do ) پ . ص . توصيفى عددى : هر آنچه شامل شود دو چيز را . و هر دو عالم : يعنى دنيا و آخرت . هردود ( hardud ) ا . پ . نام جزيره‌اى در درياى هند . هردوم ( hardum ) ا . پ . نام رودخانه‌اى . هردومان ( hardum n ) ا . پ . دانه‌ايست ما بين گندم و جو كه تازيان هر طومان گويند . هر دو يكى ( har - do - yaki ) ا . پ . نام فند و حيله‌اى در كشتىگيرى . هردى ( herd ) ا . ع . يك قسم گياهى كه هرداء نيز گويند . هردى ( hordiyy ) ص . ع . هر چيز رنك كرده شدهء با بيخ هرد . هردية ( hordeyyat ) ا . ع . نى و يا دسته‌اى از نى كه بر آن گياه بردى پيچيده و خانهء نبين را بدان سازند . هر ديگى چمچه ( har - digi - camce ) ص . پ . هر دو يا مجهول - طفيلى و آنكه در خوراك و گذران خود را به ديگران مىبندد . هرر ( harar ) م . ع . هر فلان هررا ( از باب سمع ) : بدخوى گرديد فلان . هرر ( herar ) ع . ج . هرة . هررة ( herarat ) ع . ج . هر . هر روزه ( har - ruze ) م ف . ص . پ . واو مجهول - پيوسته و هميشه